Μέρος Β. Επιχειρηματικό Περιβάλλον

7.Φοροδιαφυγή

Υπάρχουν πολλά άρθρα σχετικά με την απροθυμία των Ελλήνων να πληρώνουν φόρους και τα τεχνάσματα που βρίσκουν για να τους αποφεύγουν σαν να είναι ένα μοναδικό φαινόμενο διεθνώς (ας μην επεκταθούμε εδώ σε πρακτικές των πολυεθνικών και των ιδιωτικών κεφαλαίων με φορολογικούς παραδείσους που αποκαλύπτονται κάθε μέρα). Ενδεικτικά ο διευθύνων σύμβουλος της Pfizer, Ian Read είχε πει πρόσφατα ότι είναι καθήκον ενός διευθυντικού στελέχους ως προς τους μετόχους να βρίσκει τρόπους να μειώνει τους φόρους. Αυτό φυσικά γίνεται και με τη βοήθεια συμβουλευτικών εταιρειών (φοροτεχνικοί, νομικοί κλπ). Αλλά ας δούμε σε ποιο βαθμό το πρόβλημα της φοροδιαφυγής είναι πραγματικότητα η μύθος:

• Το συνολικό φορολογικό εισόδημα της Ελλάδας αντιπροσωπεύει το 33% του ΑΕΠ, το οποίο είναι παρόμοιο με το μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Επομένως, δεν εμφανίζεται κάποια ιδιαιτερότητα (διαφορές υπάρχουν ως προς το εάν οι φόροι είναι άμεσοι ή έμμεσοι το οποίο δημιουργεί και κάποια κοινωνική αδικία). Ωστόσο, κάποιοι μπορεί να λένε ότι η φοροδιαφυγή προέρχεται από το μη δηλωμένο εισόδημα κυρίως των μικρών επιχειρήσεων και των ελεύθερων επαγγελματιών (αυτό αναλύεται στην πλάνη περί παραοικονομίας). Τώρα όσο αφορά στους φόρους των εφοπλιστών για τους οποίους η ΕΕ/ΔΝΤ έχουν ζητήσει αύξηση, κάποιος θα μπορούσε να πει ότι οι εφοπλιστικές εταιρίες είναι δύσκολο να φορολογηθούν λόγω του πολύπλοκου νομικού τους καθεστώτος που ξεφεύγει της εθνικής δικαιοδοσίας (θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι από τις πρώτες διδάξασες πολυεθνικές οι οποίες είναι δύσκολο να φορολογηθούν χωρίς συντονισμό μεταξύ κρατών). Από την άλλη όμως θα μπορούσε και να είναι δυνατή η προνομιούχα φορολογική μεταχείριση σε έναν κλάδο (στο βαθμό που κάποια χώρα έχει ανεξάρτητη πολιτική) αν αυτός ο κλάδος μπορεί να παρέχει με άλλο τρόπο στην οικονομία (π.χ θέσεις εργασίας ή επενδύσεις).
• Σήμερα, η Ελλάδα έχει πιθανώς από τους υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές στην ΕΕ και ακόμη και εκτός αυτής (φορολογικός συντελεστής επιχειρήσεων 29% όσο περίπου και στην Γερμανία (συμπεριλαμβανομένων κεφαλαιακών κερδών), προσωπικών εισοδημάτων έως 42%, ΦΠΑ 23%, 13% και 6%, Μερίσματα 10%, επιτόκια 15%, εργατικές εισφορές που είναι ανάλογου ύψους με της Γερμανίας και τελευταία εισήχθηκε και η φορολογία των ακινήτων. Ιδιαίτερα κατά την κρίση, τα φορολογικά έσοδα αυξήθηκαν σημαντικά για να καλύψουν τις ανελαστικές δημοσιονομικές ανάγκες. Αυτό μας οδηγεί στον άλλο λόγο όσον αφορά τη δυσκολία είσπραξης των φόρων: μείωση καταθέσεων, συρρίκνωση του ΑΕΠ και τελικά κόπωση και αντίσταση, δηλ. αυτό που επιστημονικά απεικονίζει η καμπύλη Laffer (κατά αυτή την θεωρία όσο περισσότερο αυξάνονται οι φορολογικοί συντελεστές τόσο μεγαλύτερη είναι η τάση για φοροδιαφυγή και μείωση των φορολογικών εσόδων). Τελευταία υπάρχουν και παράπονα για υψηλή αδήλωτη εργασία που επιβαρύνει τα ταμεία. Η υψηλή φορολογία είναι όντως ένα μεγάλο πρόβλημα το θέμα είναι αν κανείς θεωρεί ότι οφείλεται στις δαπάνες για τα χρέη ή στο κοινωνικό κράτος και συνεπακόλουθα αν πρέπει να γίνει κούρεμα των χρεών ή κούρεμα του Δημοσίου και των κοινωνικών αγαθών για να μειωθούν; Μια μερίδα του κόσμου πιστεύει ότι το χρέος είναι ιερό και απαραβίαστο και πρέπει να κοπούν οι δαπάνες και κάποιοι άλλοι το αντίθετο. Οι φόροι πάντως σίγουρα αποτελούν τροχοπέδη για τις επενδύσεις. Για την ώρα όμως αρκεί να πούμε ότι η συζήτηση περί της φοροδιαφυγής είναι υπερβολική ή τουλάχιστον μονόπλευρη στο βαθμό που δεν καταγράφει και τα διαφυγόντα κεφάλαια στο εξωτερικό σε offshore και φορολογικούς παραδείσους το οποίο αποτελεί ένα μεγάλο θέμα συζήτησης επίσης. Υπολογίζεται ότι τα κεφάλαια των Ελλήνων που βγήκαν στην επιφάνεια με το σκάνδαλο Paradise Papers μόνο είναι $115διs (δηλαδή όσο το 60% του ΑΕΠ και το 35% του Χρέους!)

8.Παραοικονομία 

Παραοικονομία υπάρχει σε όλες τις χώρες. Η παραοικονομία συνήθως θεωρείται πρόβλημα επειδή οδηγεί σε μη εισπραχθέντες φόρους (δηλαδή φοροδιαφυγή) και ανισότητα. Στην Ελλάδα υπολογίζεται στο 24% του ΑΕΠ (δηλαδή αυτή είναι η οικονομική δραστηριότητα που δεν απεικονίζεται επίσημα). Το ποσοστό αυτό είναι υψηλό αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι το υψηλότερο στην ΕΕ ή τον ΟΟΣΑ (οι αντίστοιχοι μέσοι όροι είναι 19,7% και 17,6% αντίστοιχα). Συγκριτικά, οι ΗΠΑ έχουν μάλλον χαμηλή παραοικονομία της τάξης του 7% (πιθανότατα το χαμηλότερο σε παγκόσμιο επίπεδο) και από την άλλη μεριά τη Βραζιλία και η Ρωσία πάνω από 40%. Συνεπώς η παραοικονομία δεν είναι κάτι στο οποίο διαφέρει σε μεγάλο βαθμό η Ελλάδα.

Αλλά ας δούμε τους παράγοντες που συμβάλλουν στη δημιουργία παραοικονομίας. Κατά γενική ομολογία αλλά και τη μελέτη του Αυστριακού Καθηγητή Οικονομικών Friedrich Schneider (Πανεπιστήμιο Λιντζ) που έχει μελετήσει το θέμα επί μακρόν, σημαντική αιτία ή σύμπτωμα είναι ο μεγάλος αριθμός μικρών επιχειρήσεων/επιχειρηματιών. Η Ελλάδα έχει έναν εκπληκτικά υψηλό αριθμό αυτοαπασχολούμενων επαγγελματιών (δικηγόροι, λογιστές, μηχανικοί, γιατροί, καθηγητές, οικιακοί βοηθοί, εργάτες κλπ) καθώς και μεγάλο ποσοστό μικρών εταιρειών. Σχεδόν το 35% του ελληνικού εργατικού δυναμικού είναι αυτοαπασχολούμενο σε σύγκριση με το 7% στις ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά, το 58% των εταιρειών στην Ελλάδα είναι πολύ μικρές (έως 9 εργαζόμενοι) ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ είναι 29%. Είναι γενικά δύσκολο να εισπράττεται φόρος από αυτούς τους δύο τομείς λόγω της πολυδιάσπασης. Ο φόρτος παρακολούθησης είναι πολύ μεγάλος που εν τέλει μπορεί να κοστίζει περισσότερο από το έσοδο που τελικά θα εισπραχθεί. Όμως ο έλεγχος γίνεται σε όλες τις χώρες, τουλάχιστον για παραδειγματισμό και για απόδοση κοινωνικής δικαιοσύνης. Στις ΗΠΑ για παράδειγμα που οι μισθοί των εφοριακών είναι υψηλοί (όπως και θα έπρεπε με βάση τη δουλειά που κάνουν αλλά και για να μην υπάρχουν και πειρασμοί..) γίνονται σχετικά αραιοί δειγματοληπτικοί έλεγχοι σε μικρά καταστήματα (και εκεί φοροδιαφεύγουν οι μικρές επιχειρήσεις κι ας κατακρίνουν πολλές φορές οι ομογενείς μόνο την Ελλάδα). Όταν όμως διαπιστωθεί παράβαση τότε τα πρόστιμα είναι ουσιαστικά εξουθενωτικά, που φτάνουν σε κλείσιμο επιχειρήσεων ακόμα κι αν δεν εισπραχθούν, κυρίως για λόγους παραδειγματισμού.

Εν πάσει περιπτώσει, με βάση την ανάλυση του Schneider μπορούμε να δούμε ότι ενώ η Ελλάδα έχει σχεδόν 35% ποσοστό αυτοαπασχολούμενων παρουσιάζει παραοικονομία 22% (Size and Development of the Shadow Economy of 31 European and 5 other OECD Countries from 2003 to 2015, Friedrich Schneider). Την ίδια στιγμή η Εσθονία με μικρότερο αριθμό αυτοαπασχολούμενων (περίπου 10 και 15%) παρουσιάζουν υψηλότερη παραοικονομία της τάξης του 27%!! Και να σκεφτεί κανείς ότι σε πολλά άρθρα η Εσθονία υμνείται για την μεγάλη πρόοδο στον εκμοντερνισμό της δημόσιας διοίκησης και την ψηφιοποίηση!

Προσωπική άποψη του γράφοντα είναι ότι το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι η παραοικονομία αλλά ο δυσανάλογα μεγάλος αριθμός μικρών εταιριών αν και οι μικρές επιχειρήσεις είναι ζωτικής σημασίας επειδή δημιουργούν μεγάλο αριθμό θέσεων εργασίας. Από την άλλη πλευρά όμως, σε ανεπτυγμένες χώρες, υπάρχουν πολλές μεγάλες εταιρείες οι οποίες, στο βαθμό που δεν φοροδιαφεύγουν (νόμιμα η παράνομα), μπορούν να παράσχουν τα απαραίτητα κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των κρατικών προϋπολογισμών (το 33% των επιχειρήσεων είναι μεγάλες στην ΕΕ (πάνω από 250 εργαζόμενοι ) σε σύγκριση με μόνο το 13% στην Ελλάδα). Εκτός αυτού, οι μεγάλες εταιρείες μπορούν επίσης να επενδύσουν στην έρευνα και στο εργατικό δυναμικό και έτσι να ηγούνται των πολιτικών οικονομικής ανάπτυξης και προόδου κάτι που οι μικρότερες επιχειρήσεις δεν μπορούν, καθώς πολλές μετά βίας επιβιώνουν.

Επίσης βοηθητικός παράγοντας για την παραοικονομία είναι και μεγάλος αριθμός συναλλαγών που πραγματοποιούνται σε μετρητά (ξενοδοχεία και εστιατόρια, λιανικό εμπόριο, μεταφορές). Το τελευταίο έχει μειωθεί μετά την εισαγωγή των ελέγχων κεφαλαίου (capital controls) με τους Έλληνες να χρησιμοποιούν σήμερα περισσότερο το πλαστικό χρήμα. Για τον λόγο αυτόν μάλιστα στα πρόσφατα απολογιστικά στοιχεία της Ελληνικής οικονομίας παρουσιάζεται η ιδιωτική δαπάνη να αυξάνεται όταν μειώνεται το εισόδημα και αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι μεγάλο μέρος της παραοικονομίας «φανερώνεται» (δηλ. καταγράφεται πια μέσω της έκδοσης αποδείξεων κλπ). Για αυτό σύμφωνα με κάποιες στατιστικές παρουσιάζεται αύξηση της κατανάλωσης χωρίς αυτό να έχει σχέση με την πραγματικότητα.

9.Διαφθορά

Η διαφθορά στην Ελλάδα είναι ένα μεγάλο θέμα που έχει συζητηθεί υπερβολικά και είναι και από τους συνηθέστερους αποτρεπτικούς παράγοντες όταν πρόκειται για επενδύσεις (μαζί με τη γραφειοκρατία) ειδικά όταν εμπλέκονται χώρες με αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο. Στις ΗΠΑ π.χ. υπάρχει νομοθεσία (Foreign Corrupt Practices Act –FCPA) που απαγορεύει στις εταιρίες να προβούν σε δωροδοκίες στο εξωτερικό (εκτός από τις Αμερικανικές εταιρίες καλύπτει και όσες ξένες είναι στα Αμερικανικά χρηματιστήρια και έτσι αποκαλύφθηκε και το σκάνδαλο Siemens το οποίο είναι διεθνές). Ας δούμε, ωστόσο κατά πόσο είναι υπαρκτό πρόβλημα η υπερβολή η διαφθοράς όσο αφορά τις επενδύσεις.

Η διαφθορά μετράται από τον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς (Corruption Perceptions Index, CPI) που δημοσιεύεται από τον οργανισμό Transparency International. Ο δείκτης αυτός κυμαίνεται από 0 έως 100:

• Η τιμή του δείκτη CPI για την Ελλάδα το 2017 είναι 44 και έχει κυμανθεί μεταξύ 36-46 τα τελευταία πέντε χρόνια
• Η Ελλάδα έχει καλύτερη κατάταξη όσον αφορά τη διαφθορά (δείκτης CPI) σε σύγκριση με την Κίνα (40), το Μεξικό, το Βιετνάμ (33), τις Φιλιππίνες (35), το Περού (35), το Μπαγκλαντές (26). Παρόλα αυτά οι χώρες αυτές προσελκύουν μεγαλύτερα ποσά Αμέσων Ξένων Επενδύσεων (Foreign Direct Investment, FDI) (βλ. Πίνακα με βάση τα δεδομένα του 2015). Έτσι, εκ πρώτης όψεως, το επιχείρημα ότι η διαφθορά επηρεάζει τις επένδυσες δεν φαίνεται να ευσταθεί σε γενικές γραμμές.
• Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, από μια στατιστική επεξεργασία των τιμών του δείκτη CPI και των επενδύσεων (FDI) σε διάφορες χώρες δεν προκύπτει καμία συσχέτιση μεταξύ των δυο. Αν κάποιος γνωρίζει κάτι περισσότερο επί αυτού ο γραφών ενδιαφέρεται να το μάθει. Όμως αν όντως έτσι είναι τα στοιχεία, αυτό επιβεβαιώνει ότι οι επενδυτές μπορούν να κάνουν δουλειές σε διεφθαρμένα κράτη (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αναγκαστικά προχωρούν και σε παρανομίες). Γενικά οι καλοί επενδυτές, αυτοί που επιτυγχάνουν τις καλύτερες επιδόσεις πηγαίνουν εκεί που οι άλλοι είτε δεν τολμούν, είτε αποτυγχάνουν….Μερικές ακόμα επισημάνσεις:
  • Η συζήτηση περί διαφθοράς βλάπτει την φήμη μιας χώρας συνεπώς χρειάζεται προσοχή: Ακόμα κι αν η διαφθορά δεν είναι μεγάλος αποτρεπτικός παράγοντας για τις επενδύσεις, όπως είδαμε και μόνο η συζήτηση δημιουργεί μια αρνητική εικόνα για την Ελληνική οικονομία και τελικά έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί σε αυτοεπιβεβαιούμενη προφητεία (δηλ. είμαστε διεφθαρμένη χώρα όπως διαλαλούσε και ένας πολιτικός κατά τις διαπραγματεύσεις για την υπαγωγή στο ΔΝΤ και τα μνημόνιο άρα τι μπορεί να περιμένεις; μας αξίζει η καταστροφή. Έριχνε νερό δηλαδή στο μύλο των δανειστών). Ποιος θέλει να εμφανίζεται ότι συνδέεται με διεφθαρμένες πρακτικές; Κανένας, τουλάχιστον δημόσια. Επομένως, σε αυτά τα ζητήματα, τα ΜΜΕ και ατομικά ο καθένας στα κοινωνικά δίκτυα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικά για να μην δίνει λαβές. Όσοι έχουν ζήσει στο εξωτερικό θα ξέρουν ότι άλλες εθνότητες ή μειονότητες κάτι τέτοιο το προσέχουν πολύ και δεν δέχονται δημόσια κριτική (δηλ. «τα εν οίκω μη έν δήμω»).
  • Η δημόσια συζήτηση για τη διαφθορά, ακόμα και όταν υπάρχουν αποδείξεις μπορεί να είναι επικίνδυνη γιατί η κοινή γνώμη συχνά αντιδρά υπερβολικά σε αυτές τις ειδήσεις και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αναταραχή, βία και υστερία (για παράδειγμα σε περιπτώσεις που επηρεάζουν τη δημόσια υγεία αν υπάρξει η φήμη για δηλητηριασμένα τρόφιμα κλπ). Ακόμη και αν ένα κοινωνικό σύστημα είναι νοσηρό, δεν είναι φρόνιμο να κλονίσει κανείς την εμπιστοσύνη του κόσμου και να εξάψει τα συναισθήματα το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις πριν προσπαθήσει πρώτα να το διορθώσει.
  • Γενικεύσεις και προπαγάνδα: πόσο δίκαιη είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων με γενικεύσεις; Είναι κάτι το οποίο κάνουν κατά κόρον οι δημαγωγοί και το οποίο εμφανίζεται και σε αυτές τις συζητήσεις περί διαφθοράς και γενικά στα αρνητική δημοσιότητα για την Ελλάδα (αυτό η λογική πλάνη λέγεται και association fallacy). Συνήθης μορφή της είναι αν πούμε ότι αφού ο τάδε είναι δημόσιος υπάλληλος και πιάστηκε να δωροδοκείται τότε όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι δωροδοκούνται. Ποιος μπορεί να πει αυτό?
  • Η διαφθορά κατά σύμβαση σχετίζεται με παραβίαση των γραπτών νόμων. Οι νόμοι όμως και η ηθική διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Κατά μια ριζοσπαστική προσωπική άποψη επηρεασμένη από την κοινωνιολογία (Hofstede, Weber κ.α.) θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε ορισμένες κουλτούρες (συλλογικές/collectivist) οι άγραφοι νόμοι έχουν μεγάλη αξία και σε άλλες (ατομικιστικές/individualist) έχουν μεγαλύτερη αξία οι γραπτοί (τέτοιες είναι π.χ. οι περιπτώσεις βεντέτας όπου κάποιος υπακούει στο άγραφο δίκαιο και όχι στον νόμο). Προσωπικά δεν θέλω να κρίνω ποια είναι καλύτερη κουλτούρα αλλά ποια είναι συμβατική με τα δικά μου πιστεύω και άρα με ποιους θέλω να συναλλάσσομαι ή όχι. Όμως όσο αφορά τη διαφθορά και τις συναλλαγές ο Bill Gates, στο ετήσιο δελτίο του προσωπικού του Φιλανθρωπικού Ιδρύματος Gates Foundation που διαχειρίζεται $38 δισεκατομμύρια δολάρια και επενδύει σε χώρες αναπτυσσόμενες όπως η Αφρική, είπε το 2014: «η διαφθορά δεν είναι τόσο μεγάλο εμπόδιο στην ανάπτυξη όπως οι περισσότεροι πιστεύουν…οι δωροδοκίες είναι σε πολλές περιπτώσεις ένας είδος φόρου επί της επένδυσης». Ριζοσπαστική άποψη αλλά μπορεί και να συζητηθεί. Σε αυτή την περίπτωση το πρόβλημα πιστεύω είναι κυρίως η διαφάνεια. Τι γίνεται εάν σε μια κοινωνία είναι ηθικά αποδεκτή η προμήθεια(φακελάκι) αλλά αποκρύπτεται από τον κόσμο το ύψος της ή και ακόμα και στο σύνολό της οπότε δεν φορολογείται δημιουργώντας συνθήκες αδικίας και ανισότητας; Και φυσικά ας μη μιλήσουμε για την δωροδοκία πολιτικών. Γνώμη του γράφοντα είναι ότι «το κράτος μπορεί να αποδώσει γρήγορα όπου θέλει και να μπλοκάρει επενδύσεις όπου δεν θέλει. Tο πρώτο μπορεί να εγείρει υποψίες διαφθοράς ενώ το δεύτερο αποδίδεται στην γραφειοκρατία….» Καθένας θα πρέπει να είναι πληροφορημένος και προετοιμασμένος, παράπονα κατόπιν εορτής δεν ωφελούν.
    • Τέλος, το ζήτημα της διαφθοράς ως προς της Ελλάδα δεν έχει αντιμετωπιστεί δίκαια. Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν πολύ μεγάλα σκάνδαλα διεθνώς τα οποία όμως δεν αποτελούν αντικείμενο δημόσιας κατακραυγής στον ίδιο βαθμό με την Ελλάδα και τελικά δεν επηρεάζουν την υπόληψη άλλων κρατών ή εταιριών. Για παράδειγμα:
      • Το σκάνδαλο Dieselgate της παραπλανητικής μέτρησης των καυσαερίων στα ντιζελοκίνητα αυτοκίνητα της Volkswagen (όπου επιβλήθηκε πρόστιμο 15 δισ. Δολαρίων) και στο οποίο εμπλέκονται και άλλες ενδεχομένως Γερμανικές εταιρίες. Παρόλα αυτά οι Γερμανικές βιομηχανίες συνεχίζουν να επαίρονται για την αξιοπιστία και υπεροχή της Γερμανικής τεχνολογίας. Πόσοι θα αγόραζαν Γερμανικά αυτοκίνητα ή θα πλήρωναν περισσότερο για αυτά εάν κλονιστεί αυτή η φήμη;
      • Σκάνδαλο δωροδοκίας της Siemens (1,6 δισ. δολάρια πρόστιμο στις ΗΠΑ). Η δίκη ακόμα να τελειώσει στην Ελλάδα…
      • Μεγάλος αριθμός παραβάσεων από την Deutsche Bank (το μεγαλύτερο πρόστιμο που της επιβλήθηκε είναι 7,2 δισ. δολάρια πρόσφατα από τις ΗΠΑ για το ρόλο της στην κρίση του 2008). Όμως η Deutsche Bank συνεχίζει να προβάλλεται ως ένας κολοσσός και να θεωρείται μια αξιόπιστη τράπεζα

    Υπάρχουν και άλλα παραδείγματα διεθνώς αλλά επικεντρώθηκα στην Γερμανία επειδή από εκεί έρχονται τα περισσότερα «μαθήματα ηθικής». Αλλά και πάλι, για να είμαστε δίκαιοι δεν σημαίνει ότι θα πρέπει και εμείς να πάμε στο άλλο άκρο και να υποστηρίξουμε ότι όλο το επιχειρηματικό σύστημα της Γερμανίας είναι διεφθαρμένο.

    10.Γραφειοκρατία και Αναποτελεσματικότητα

  Εκτός από τη διαφθορά, ένα άλλος σημαντικός αποτρεπτικός παράγοντας είτε αυτός είναι πραγματικός είτε δικαιολογία, για πραγματοποίηση επενδύσεων στην Ελλάδα είναι η γραφειοκρατία και η αναποτελεσματικότητα στη δημόσια διοίκηση και το θεσμικό πλαίσιο. Ετσι μας λένε δηλαδή. Αυτοί οι παράγοντες μπορούν να αποτυπωθούν από τον Δείκτη Οικονομικής Ελευθερίας (Index of Economic Freedom, EFI) που δημοσιεύεται από τον οργανισμό The Heritage Foundation. Επίσης από τον πιο γενικό Δείκτη Παγκόσμιας Ανταγωνιστικότητας (Global Competiveness Index (GCI)) που δημοσιεύει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ. Αυτός καλύπτει όλες τις πτυχές της ανταγωνιστικότητας μιας οικονομίας (συνολικά 12 παραμέτρους που αφορούν στο εργατικό δυναμικό, τις υποδομές, τους θεσμούς, τις υποδομές και τη καινοτομία)

  Από μια εκ νέου στατιστική επεξεργασία των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (FDI) και των δεικτών EFI και GCI προκύπτει ότι δεν υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ των δύο. Δηλαδή και σε αυτή την περίπτωση μπορεί κάποιοι να παραπονιούνται για γραφειοκρατία και αναποτελεσματικότητα αλλά παρ’όλα αυτά επιχειρούν σε αυτές τις χώρες. Εάν κάποιος έχει διαφορετική γνώμη επί αυτών των στοιχείων ο γραφών θα ήθελε να τη ξέρει.

Αν δούμε στον πίνακα η Ελλάδα έχει καλύτερους δείκτες EFI από την Κίνα, το Βιετνάμ και όμως αναλογικά λαμβάνει λιγότερες επενδύσεις. Συνεπώς δεν είναι η γραφειοκρατία και η αποτελεσματικότητα το μόνο θέμα που μετράει.

Μια άλλη οπτική στο θέμα αυτό δίνει ο δείκτης Doing Business της Παγκόσμιας Τράπεζας (που μετρά το Επιχειρηματικό Πλαίσιο σε μια χώρα. Κατά αυτόν η Ελλάδα κατατάσσεται στην 67^η θέση το 2017 από 60^η το 2016. Δηλαδή έπεσε το 2017 παρά τις τόσες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που έχει απαιτήσει η Τρόικα και οι διάφορες κυβερνήσεις έχουν υλοποιήσει παίρνοντας μάλιστα και τα εύσημα των δανειστών!!!!. Και πάλι δεν έρχονται επενδύσεις! Αυτό και μόνο μπορεί να μας βάλει σε σκέψεις για το κατά πόσο είναι άσχημη η κατάσταση στο θεσμικό πλαίσιο και την διοίκηση και για το αν χρειάζονται εν τέλει πολλές από αυτές οι μεταρρυθμίσεις ή γίνεται για αποπροσανατολισμό ή για εξυπηρέτηση άλλων σκοπών. Τώρα που βρήκαμε παπά, ας θάψουμε πέντε-έξι….

Τώρα όπως είπαμε και στο προηγούμενο μέρος σίγουρα υπάρχουν επενδύσεις που μπλοκάρονται και επενδυτές που παραπονιούνται. Όμως πολλές φορές και οι επενδυτές δεν είναι λογικοί ή καλά προετοιμασμένοι. Πολλές φορές επενδυτές από το εξωτερικό έρχονται και παραπονιούνται επειδή τα πράγματα δεν γίνονται με τον ίδιο τρόπο που γίνονται στην χώρα τους. Χαίρω πολύ…. Υπάρχει μια φράση στα Αγγλικά: όταν είσαι στη Ρώμη να κάνεις ότι κάνουν και οι Ρωμαίοι (When in Rome do as the Romans do). Από την άλλη ας σκεφτούμε εάν κάποιες επενδύσεις μπλοκάρονται γιατί κάποιοι εγχώριοι παίκτες δεν θέλουν να μοιράσουν την πίτα με νέους διεκδικητές στη νομή της αγοράς…

Αλλά για να γυρίσουμε στο θέμα μας, πέρα από τους δείκτες και την παραφιλολογία οι επενδυτές αναλύουν την κάθε επένδυση με βάση τα συγκεκριμένα δεδομένα της και τα προτερήματα της χώρας υποδοχής. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης έχουν μια θετική αξιολόγηση όσο αφορά τους δείκτες αλλά το κύριο κίνητρο για επενδύσεις είναι το εκπαιδευμένο προσωπικό και τα περιθώρια ανάπτυξης λόγω και του χαμηλού σχετικά κατά κεφαλή ΑΕΠ. Οι χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής εχουν χαμηλό εργατικό κόστος και μεγάλο μέγεθος αγοράς. Παρατηρώντας τους δείκτες αλλά και από εμπειρία εν συντομία θα έθετα τους εξής κύριους παράγοντες που βοηθούν στις επενδύσεις:

• Ευκολία: δηλαδή ευνοϊκό φορολογικό ή νομικό καθεστώς: για παράδειγμα η Ιρλανδία, το Honk Kong, η Ελβετία, το Λουξεμβούργο, η Κύπρος, η Μάλτα. Βέβαια πολλές φορές οι ροές κεφαλαίων εδώ δεν γίνονται για επένδυση αλλά για απόκρυψη…
• Βαθμός ανάπτυξης και μέγεθος οικονομίας: όπως η G7 και άλλες δυτικές χώρες της ΕΕ, BRIC, Αυστραλία. Εδώ μετρά η πρόσβαση στην αγορά και στη τεχνογνωσία αλλά μεγάλο μέρος είναι και ανακυκλούμενα κεφάλαια των οικονομικών αυτών
• Αναδυόμενες οικονομίες με αυξητικές τάσεις ΑΕΠ, ή/και χαμηλό κόστος εργασίας ή/και φυσικούς πόρους: όπως το Μεξικό, η Κεντρική / Ανατολική Ευρώπη (Τσεχία, Πολωνία, Ουγγαρία), Ασία (Βιετνάμ, Κορέα, Ινδονησία, Αμερικανός (Κολομβία, Αργεντινή, Χιλή), Αφρική (Νιγηρία, Σ. Αφρική)
• Συγκριτικό πλεονέκτημα: για παράδειγμα πρόσβαση σε τεχνογνωσία όπως για παράδειγμα οι επενδύσεις σε νεοφυείς εταιρίες λογισμικού στην Καλιφόρνια (Silicon Valley startups) ακόμη και αν η περιοχή αυτή έχει υψηλό κόστος και φορολογία ή ο τουρισμός στην Ελλάδα λόγω του περιβάλλοντος
• Γεωπολιτικοί λόγοι: κάποια χώρα μπορεί να επενδύσει σε κάποια άλλη που είναι σύμμαχος ή προσπαθεί να αποκτήσει κάποιο έρισμα γιατί βρίσκεται σε σημαντική θέση ή έχει πόρους κλπ. Ετσι π.χ. η Κίνα έχει ανακοινώσει την πρόθεση να επενδύσεις €100 δις στις χώρες του σύγχρονου δρόμου του μεταξιού (One Belt One Road).

Σύντομο Βιογραφικό 

Ο Παναγιώτης Κ. Χατζηπλής είναι απόφοιτος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Μηχανολόγος Μηχανικός) και συνέχισε τις σπουδές το εξωτερικό στην διοίκηση επιχειρήσεων στο Manchester Business School Αγγλίας και Kelley Business School, Indiana ΗΠΑ. Είναι επίσης λάβει την διαπίστευση χρηματοοικονομικού αναλυτή κατά το CFA και στα λογιστικά κατά το ACCA.  Έχει εργαστεί για τις μεγάλες διεθνείς συμβουλευτικές εταιρίες Deloitte και PriceWaterhouseCoopers σε Ελλάδα και Νέα Υόρκη στο τομέα χρηματοοικονομικών συμβουλών και εξαγορών επιχειρήσεων. Έχει επίσης υπηρετήσει στον Τομέα Επιθεώρησης Τραπεζών της Τράπεζας της Ελλάδος. Σήμερα δραστηριοποιείται στην παροχή συμβουλών με έδρα την Νέα Υόρκη και την Αθήνα μέσα από την συμβουλευτική του Transatlantic Business Forum εστιάζοντας σε εξαγορές, άντληση κεφαλαίων, είσοδο και ανάπτυξη στην Αμερικανική και Ελληνική αγορά για μικρομεσαίες έως νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) καθώς και την έρευνα για τις κεφαλαιαγορές, το εμπόριο, τις επενδυτικές ευκαιρίες και την οικονομία των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Έχει συμμετέχει σε ομιλίες στην Νέα Υόρκη (όπως στο New York University, Baruch College) όπου είναι και μέλος πολλών Ελληνικών και Αμερικανικών επαγγελματικών οργανώσεων και αρθρογραφεί τακτικά.