Τι είναι το τραύμα;

Το τραύμα αποτελεί μια εμπειρία καθηλωτική για το άτομο, σε συναισθηματικό, σωματικό, γνωστικό και συμπεριφοριστικό επίπεδο, πόσο μάλλον για ένα παιδί που δεν έχει ακόμη αναπτύξει και συγκροτήσει την προσωπικότητά του και τους αμυντικούς μηχανισμούς που απαιτούνται για τη διαχείριση μιας τόσο δύσκολης εμπειρίας.

Ο ορισμός

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, το τραύμα ορίζεται ως ένα γεγονός κατά το οποίο «…το άτομο βίωσε, έγινε μάρτυρας ή αντιμετώπισε ένα γεγονός ή γεγονότα που αποτέλεσαν κίνδυνο ή απειλή για τη ζωή του ή το σοβαρό τραυματισμό του, ή μια απειλή για τη σωματική ακεραιότητα του ίδιου ή των άλλων…».

Τι νιώθει το άτομο

Στην εμπειρία του τραύματος το σώμα αντιδρά με μια έκρηξη αδρεναλίνης δημιουργώντας μια κατάσταση εγρήγορσης ή και συναγερμού στον οργανισμό. Για τον λόγο αυτό, το άτομο, εκείνη τη στιγμή, νιώθει πολύ έντονο φόβο, ότι τίποτα και κανείς δεν μπορεί να τον βοηθήσει, αλλά μπορεί να παραβλέπει άλλες σημαντικές ανάγκες του, όπως είναι η πείνα, η δίψα, η νύστα, ο πόνος. Νιώθει επίσης ότι δεν έχει διέξοδο διαφυγής αλλά ούτε και τη δυνατότητα να αμυνθεί σε αυτό που συμβαίνει. Όπως τονίζεται (Kelly Puent, 2016: 6), οι αντιδράσεις αυτές αποτελούν τη γνωστή απόκριση του οργανισμού σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και κινδύνου: «αντιμετώπισέ το ή φύγε» (fight or flight).

Αναφέρονται ορισμένα σημαντικά στατιστικά στοιχεία για τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής: 4-10% των παιδιών έχουν υποστεί στη ζωή τους κάποια μορφή κακομεταχείρισης, όπως είναι, για παράδειγμα, η παραμέληση, η κακοποίηση, η σεξουαλική βία και περίπου 15 εκατομμύρια παιδιά ετησίως βιώνουν ενδο-οικογενειακή βία. Τα παιδιά αυτά, μετά την εμπειρία του τραύματος, εκδηλώνουν συμπεριφορές που είναι επιβλαβείς για τον εαυτό τους ή τους άλλους. Για τον λόγο αυτό, 50.000 παιδιά ετησίως καταλήγουν σε δομές φιλοξενίας αλλά και 4 εκατομμύρια παιδιά διαγιγνώσκονται ετησίως με διαταραχές ψυχικής υγείας (Kelly Puent, 2016: 5).

Μελλοντικοί κίνδυνοι

Όπως τονίζεται χαρακτηριστικά, ένα ακόμη πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι τα παιδιά που έχουν υποστεί τέτοιες τραυματικές εμπειρίες είναι πολύ πιο πιθανό να τις βιώσουν και μελλοντικά, είτε γιατί δεν δέχονται την κατάλληλη φροντίδα και υποστήριξη από τους συγγενείς ή τις δομές υποδοχής, είτε γιατί, λειτουργώντας αμυντικά, δικαιολογούν με μεγαλύτερη ευκολία έως και ευκολοπιστία τις προθέσεις των άλλων κι έτσι αργούν να αντιληφθούν τον κίνδυνο μιας επερχόμενης κακοποίησης και γενικότερα βίαιης συμπεριφοράς. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να δέχονται πιο εύκολα την απολογία και τη συγγνώμη των άλλων για την κακοποιητική συμπεριφορά, δεν έχουν μάθει να αναγνωρίζουν ποια είναι τα επιτρεπτά όρια και να θέτουν όρια, παρασύρονται πιο εύκολα, επηρεάζονται από τους άλλους. (Kelly Puent, 2016: 5)

Βιβλιογραφικά αναφέρεται ότι υπάρχουν τραύματα πρώτου βαθμού (first hand trauma), δευτέρου βαθμού (second hand trauma) και πολύπλοκα τραύματα (complex trauma) (Kelly Puent, 2016: 5). Οι κατηγορίες αυτές μπορεί να είναι επιβλαβείς για παιδιά οποιασδήποτε ηλικίας, φύλου, γλώσσας, εθνικότητας, πολιτισμικού επιπέδου, φυλής, θρησκείας, οικονομικής κατάστασης.

Τραύματα πρώτου βαθμού

Τα τραύματα πρώτου βαθμού ή αλλιώς «άμεσα τραύματα» αναφέρονται ουσιαστικά στην άμεση εμπειρία του ατόμου και έχουν αναλυθεί στα προαναφερθέντα. Παραδείγματα τραυμάτων πρώτου βαθμού μπορεί να είναι η σωματική βία, η σεξουαλική κακοποίηση, η παραμέληση, οι φυσικές καταστροφές αλλά και η έκθεση σε βίαιες πράξεις ή εγκληματικές ενέργειες.

Τραύματα δευτέρου βαθμού

Στα τραύματα δευτέρου βαθμού ή «έμμεσα τραύματα», η τραυματική εμπειρία δεν έχει βιωθεί άμεσα από το ίδιο το άτομο αλλά το ίδιο έχει βρεθεί εκτεθειμένο σε αυτήν από εκτενείς και λεπτομερείς περιγραφές και αντιδράσεις των άλλων, μαθαίνοντας λεπτομέρειες γι’ αυτήν. Όπως τονίζεται, παραδείγματα τραυμάτων δευτέρου βαθμού μπορεί να αποτελούν οι συνθήκες εργασίας ορισμένων επαγγελμάτων, όπως είναι οι θεραπευτές, οι εργαζόμενοι σε πτέρυγες επειγόντων περιστατικών νοσοκομείων, οι τραυματιοφορείς κ.ά. Άλλο παράδειγμα έμμεσου τραύματος μπορεί να αποτελεί η εμπειρία θανάτου ή τραυματισμού αγαπημένου προσώπου από κάτι αναπάντεχο ή εξαιρετικά βίαιο και ξαφνικό.

Πολύπλοκα τραύματα

Τέλος, τα πολύπλοκα τραύματα μπορεί να είναι τραύματα πρώτου ή δευτέρου βαθμού αλλά συμβαίνουν κατ’ επανάληψη και παρατεταμένα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Λόγω του ότι η παραμέληση και η κακοποίηση παιδιών σε πολλές περιπτώσεις δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός και συμβαίνει επαναλαμβανόμενα και συχνά, και αυτά αποτελούν παραδείγματα τραυμάτων με βαθμό πολυπλοκότητας (Kelly Puent, 2016: 5).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου http://psychologynet.gr/το-τραυμα-οι-επιπτωσεισ-στον-ψυχισμο-τ/

https://toperiodikomou.gr


ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ