Ταξιδεύουμε στην Κωνσταντινούπολη…

Το σταυροδρόμι των πολιτισμών, η βασιλίδα των πόλεων, η πρωτεύουσα του Βυζαντίου και τριών διαδοχικών αυτοκρατοριών. Η μοναδική πόλη που είναι χτισμένη επάνω σε δύο ηπείρους. Ευρώπη και Ασία. Η πόλη των αισθήσεων, των γεύσεων της ανατολής, των αναμνήσεων, της μοναδικής κληρονομιάς της και του ένδοξου παρελθόντος της. Για τους Τούρκους Istanbul, για εμάς τους Έλληνες Κωνσταντινούπολη. Ένας τόπος γεμάτος αντιθέσεις… Πάμε να τον γνωρίσουμε… 

Αγία Σοφία 

Ο ναός της Αγίας Σοφίας ή Αγιά-Σοφιά, όπως συνηθίζουμε να την προφέρουμε, είναι ένα από σημαντικότερα μνημεία της συγχρονης ιστορίας αλλά και ένα από τα κορυφαία σύμβολα της Ορθοδοξίας, το οποίο έχει ξεχωριστή θέση στην καρδιά των Ελλήνων. Ο πρώτος ναός της Αγία Σοφίας θεμελιώθηκε από το Μεγάλο Κωνσταντίνο το 330 μ.Χ., όταν μετέφερε στην Πόλη την πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αυτός ο ναός που ολοκληρώθηκε μετά το θάνατο του αυτοκράτορα, καταστράφηκε δύο φορές στα χρόνια που ακολούθησαν. Ο επιβλητικός ναός χτίστηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού μεταξύ 532 και 537 μ.Χ. Τα εγαίνια έγιναν στις 27 Δεκεμβρίου 537 από τον Ιουστινιανό ο οποίος σύμφωνα με το θρύλο αναφώνησε: «Νενίκηκά σε Σολομών», εννοώντας ότι η Αγία Σοφία ξεπερνούσε σε κάλλος και μεγαλοπρέπεια το Ναό του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Η Αγία Σοφία αποτέλεσε τη μεγαλύτερη εκκλησία του χριστιανικού κόσμου μέχρι την Άλωση το 1453, ενώ ως το 1520 που κατασκευάστηκε ο καθεδρικός ναός της Σεβίλλης ήταν και ο μεγαλύτερος ναός στον κόσμο. Μετά το 1453 λειτούργησε ως τζαμί, με την προσθήκη τεσσάρων μιναρέδων για το σκοπό αυτό, ενώ υπήρξε «οδηγός» για την κατασκευή διάφορων οθωμανικών τεμένων της πόλης. Από το 1935 μέχρι σήμερα λειτουργεί ως μουσείο, μετά από απόφαση του Ατατούρκ. Καλό είναι να γνωρίζετε πώς τις Κυριακές επισκέπτεται το ναό ο περισσότερος κόσμος με αποτέλεσμα να σχηματίζονται ουρές στην είσοδο. Αξίζει να ρίξετε μια ματιά στην περίφημη «τρύπα του Εξαδάχτυλου» που υπάρχει πάνω σε μια κολόνα στο εσωτερικό του ναού. Σύμφωνα με το μύθο, αν βάλετε εκεί το δάχτυλό σας και το γυρίσετε, η ευχή σας θα πραγματοποιηθεί!

Τοπ Καπί 

Ένα από τα πλέον εντυπωσιακά συμπλέγματα οθωμανικών παλατιών, το οποίο βρίσκεται πίσω από την Αγία Σοφία και είναι ορατό σχεδόν από κάθε σημείο του Βοσπόρου και του Κεράτιου Κόλπου. Αρχικά ονομαζόταν Γενί Σαράι, δηλαδή «νέο παλάτι». Θεμελιώθηκε από τον Μωάμεθ τον Πορθητή, ενώ το πρώτο του τμήμα χτίστηκε μεταξύ του 1472 και του 1478 και εκεί έζησε ο Μωάμεθ μέχρι το θάνατό του το 1481. Το Τοπ Καπί δέσποζε πάνω στον πρώτο λόφο της Κωνσταντινούπολης εξασφαλίζοντας την εποπτεία της κίνησης του Βοσπόρου, της Χρυσούπολης και της Προποντίδας και υπήρξε για πάνω από τέσσερις αιώνες η κατοικία των Σουλτάνων, αλλά και το «σπίτι» 4.000 και πλέον ανθρώπων. Το παλάτι είναι χτισμένο σύμφωνα με την ανατολική αρχιτεκτονική και αποτελείται από τέσσερα κύρια προαύλια, στο εσωτερικό των οποίων περιλαμβάνονται πολλά μικρά κτίρια, κομψά περίπτερα, μουσουλμανικά τεμένη, περίκλειστες αυλές με σιντριβάνια, λιμνούλες και κρήνες, ακόμη νοσοκομείο και αρτοποιείο.

Μπλε τζαμί 

Το Μπλε Τζαμί, γνωστό και με την κοινή ονομασία «Σουλταναχμέτ» ή αλλιώς το Τζαμί του Σουλτάνου Αχμέτ Α’, χτίστηκε μεταξύ 1609 και 1616 προκειμένου να ξεπεράσει τη λαμπρότητα της Αγίας Σοφίας, που βρίσκεται ακριβώς δίπλα. Οφείλει την ονομασία του στα μπλε πλακίδια Ιζνίκ που κοσμούν τους εσωτερικούς τοίχους (πάνω από 20.000 τεμάχια), ενώ εντύπωση προκαλούν τα πανάκριβα χαλιά που καλύπτουν κάθε σημείο του δαπέδου, τα οποία ανανεώνονται συχνά και αποτελούν δώρα των πιστών. Περισσότερα από διακόσια παράθυρα με περίτεχνα σχέδια από βιτρό αφήνουν να περάσει φυσικό φως, που στις μέρες μας ενισχύεται από πολυελαίους. Οι διακοσμήσεις συμπεριλαμβάνουν στίχους από το Κοράνι, πολλοί από τους οποίους αποτυπώθηκαν από τον Σεντ Κασίμ Γκουμπάρι, που θεωρούνταν ο κορυφαίος καλλιγράφος της εποχής. Το πιο σημαντικό στοιχείο της εσωτερικής αρχιτεκτονικής είναι το μιχράμπ, δηλαδή η κόγχη προσευχής, φτιαγμένο από λεπτοδουλεμένο μάρμαρο, και με τους πλαϊνούς τοίχους σκεπασμένους από κεραμικά πλακίδια. 

Οικουμενικό Πατριαρχείο 

Το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως είναι ως η πρώτη την τάξη μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών και εδρεύει στην περιοχή Φανάρι. Ιδρύθηκε το 331 μ.Χ., όταν δηλαδή μεταφέρθηκε η πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη-Κωνσταντινούπολη. Μετά την Άλωση της Πόλης από τους Τούρκους το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνωρίστηκε ως ο πολιτικός εκπρόσωπος των χριστιανικών υπόδουλων εθνών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που επέτρεπε στον Πατριάρχη να υπερασπίζεται τα δικαιώματά τους στην Υψηλή Πύλη αλλά και εκείνη να ελέγχει τους λαούς αυτούς μέσω πιέσεων στον Πατριάρχη. 

Από την Άλωση και μετά το Πατριαρχείο άλλαζε πολύ συχνά στέγη και μόλις το 17ο αιώνα μεταστεγάστηκε στο σημερινό οίκημα. Το 1738 πυρπολήθηκε μερικώς και ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες διαρπαγές κειμηλίων που γνώρισε το κέντρο της Ορθοδοξίας. Τη χαρακτηριστική του όψη το Πατριαρχείο την απέκτησε το 1797, επί ημερών του Πατριάρχη Γρηγορίου

Καπαλί Τσαρσί (Μεγάλο Παζάρι) 

To Καπαλί Τσαρσί ή αλλίως Μπουγιούκ Τσαρσί (Büyük Çarşı = Μεγάλο Παζάρι) είναι μια από τις μεγαλύτερες και παλιότερες κλειστές αγορές στον κόσμο. Είναι ένα περίπλοκο συγκρότημα που καλύπτει 60 δρόμους και στεγάζει περισσότερα από 3000 καταστήματα… Η κατασκευή της αγοράς άρχισε λίγο μετά την Άλωση, το 1455 από τον Μωάμεθ τον Πορθητή, και ολοκληρώθηκε το 1461. Έκτοτε καταστράφηκε και ξαναφτιάχτηκε αρκετές φορές κυρίως από φωτιά αλλά και από το μεγάλο σεισμό του 1894. Αξίζει να αναφέρουμε ότι μέχρι το 1894 η αγορά δεν αποτελούνταν από καταστήματα με τη δυτική έννοια του όρου. Οι έμποροι στεκόταν εκατέρωθεν του δρόμου μπροστά από τις ξύλινες προθήκες τους με μήκος 2-2,5 μέτρα και βάθος περίπου 1 μέτρο. Οι προθήκες αυτές ονομαζόταν στα τουρκικά dolap (εξού και ντουλάπι)!

Πριγκιπονήσια 

Τα Πριγκηπονήσια ή Πριγκηπόννησα είναι ένα σύμπλεγμα 10 νησιών που βρίσκονται στη Θάλασσα του Μαρμαρά εκ των οποίων τα τέσσερα είναι τα πιο σημαντικά. Το μεγαλύτερο είναι η Πρίγκηπος και ακολουθούν η Χάλκη, η Αντιγόνη και η Πρώτη. Το τούρκικο όνομα των νησιών είναι «Kizil Adalar», δηλαδή «κόκκινα νησιά», από το χρώμα των βράχων που απαντώνται στις ακτές τους. Η Πρίγκηπος είναι το μεγαλύτερο νησί, με έκταση 5,46 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το οποίο κατά τους βυζαντινούς χρόνους έφερε την ονομασία «Μεγάλη Νήσος». O αυτοκράτορας Ιουστίνος Β’ (565-576) έκτισε εδώ ένα παλάτι (εξ ου και το όνομα Πρίγκηπος), ενώ αποτέλεσε τόπο εξορίας αυτοκρατόρων πριγκίπων και σημαντικών προσωπικοτήτων.Το δεύτερο νησί στη σειρά είναι η Χάλκη, με έκταση 2,4 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που οφείλει το όνομά της στα μεταλλεία χαλκού που υπήρχαν εδώ κατά την αρχαιότητα. Από τα πρωτο-βυζαντινά χρόνια ένα πλήθος αναχωρητών έζησαν εδώ σε ησυχαστήρια, χτισμένα στις πιο απρόσιτες τοποθεσίες της δυτικής ακτής, ενώ λίγα χρόνια αργότερα -σύμφωνα με την παράδοση- ο Πατριάρχης Φώτιος έκτισε τη Μονή της Αγίας Τριάδας, περιτριγυρισμένη από ένα αλσύλλιο με πεύκα και κυπαρίσσια, η οποία αποτέλεσε τον πυρήνα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.  Η Αντιγόνη είναι το τρίτο νησί του συμπλέγματος (1,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα έκταση), που υπήρξε θέρετρο της μεσοαστικής ελληνικής κοινωνίας της Πόλης, ενώ φημιζόταν για το θαυμάσιο κλίμα της και τη μακροβιότητα των κατοίκων της και κατά παράδοση σε αυτόν τον τόπο αποχωρούσαν οι έκπτωτοι πατριάρχες. Το τέταρτο νησί των Πριγκιποννήσων είναι η Πρώτη, που έχει έκταση 1,3 τετραγωνικά χιλιόμετρα και οφείλει την ονομασία του στο γεγονός ότι είναι πρώτο στη σειρά κατά την αναχώρηση από την Κωνσταντινούπολη. Είναι το νησί με το λιγότερο πράσινο και όχι τόσο αναπτυγμένο όσο τα υπόλοιπα τρία. Οι μετακινήσεις στο εσωτερικό των νησιών γίνονται με ποδήλατα ή άμαξες, καθώς δεν υπάρχουν καθόλου αυτοκίνητα.

Βόσπορος 

O Bόσπορος είναι φυσικός πορθμός και σημαντική διεθνής θαλάσσια οδός που βρίσκεται στη βορειοδυτική Τουρκία και αποτελεί μέρος του ηπειρωτικού ορίου μεταξύ της Ευρώπης και της Ασίας και διαχωρίζει την ασιατική από την ευρωπαϊκή Τουρκία. Ο Βόσπορος, η Θάλασσα του Μαρμαρά και ο πορθμός των Δαρδανελίων στα νοτιοδυτικά συναποτελούν τα Τουρκικά Στενά. Όντας ο στενότερος πορθμός του κόσμου που χρησιμοποιείται στη διεθνή ναυσιπλοία, ο Βόσπορος συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Θάλασσα του Μαρμαρά, που η τελευταία με την σειρά της συνδέεται μέσω των Δαρδανελίων με το Αιγαίο Πέλαγος και από εκεί με τη Μεσόγειο.

Μεγάλη του Γένους Σχολή 

Στο λόφο πάνω από το Πατριαρχείο δεσπόζει ένα υπέροχο επιβλητικό κτίριο κτισμένο με κόκκινο τούβλο. Η Πατριαρχική Μεγάλη του Γένους Σχολή «παρήγαγε» καθόλη τη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας θεολογικά καταρτισμένους νέους, οι οποίοι θα στελέχωναν είτε τις δικές της υπηρεσίες είτε την κρατική γραφειοκρατία. Η σχολή λειτούργησε στην αρχή ως οκτατάξια, με την τελευταία τάξη να αναγνωρίζεται έστω και ανεπίσημα ως πανεπιστημιακή. Το 1902 ιδρύεται παιδαγωγική σχολή τετραετούς φοίτησης, για να προετοιμάζει εκπαιδευτικούς που θα διορίζονταν στα ελληνικά σχολεία της οθωμανικής επικράτειας, καθώς και Σχολή Βυζαντινής Μουσικής. Μετά το 1922 απαγορεύεται η ανάμειξη του Πατριαρχείου στα θέματα της Σχολής, αυξάνονται οι ώρες των μαθημάτων στην τουρκική γλώσσα και περιορίζονται οι ώρες διδασκαλίας στα Ελληνικά.

Ρωμαϊκός Ιππόδρομος 

Βρίσκεται ακριβώς μπροστά από το Μπλε Τζαμί και ξεχωρίζει από το χαρακτηριστικό σχήμα U που έχει, καθώς χτίστηκε σύμφωνα με τα πρότυπα του Circus Maximus της Ρώμης. Εκεί διεξάγονταν κατά το παρελθόν οι αρματοδρομίες, ενώ αποτελούσε το κέντρο της ζωής της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης για 1.000 χρόνια και της οθωμανικής για άλλα 400. Σε ιδεολογικό επίπεδο ο Ιππόδρομος, όπως και άλλοι χώροι της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης, ενίσχυαν το αίσθημα του δεσμού με την πόλη της Ρώμης, λειτουργώντας παράλληλα ως πολιτικός θεσμός. Έτσι αποτελούσε τον τόπο όπου παρουσιάζονταν οι νέοι αυτοκράτορες ή έρχονταν σε επαφή με το λαό στα πλαίσια διάφορων εορταστικών εκδηλώσεων, ενώ εκεί πραγματοποιούνταν και σημαντικές εκτελέσεις. Επιπλέον, στο εσωτερικό του παίχτηκαν άπειρα πολιτικά και στρατιωτικά δράματα, με κορυφαίο τη γνωστή Στάση του Νίκα που ξεκίνησε από εδώ. Ο Ιππόδρομος χτίστηκε το 203 από το Ρωμαίο αυτοκράτορα Σεπτίμιο Σεβήρο, είχε συνολικό μήκος περίπου 450 μέτρα και η χωρητικότητά του εκτιμάται ότι έφτανε τους 100.000 θεατές, ενώ ο Κωνσταντίνος ήταν εκείνος που τον αναβάθμισε σταδιακά, προσδίδοντας την αίγλη που του άρμοζε.

Επιμέλεια Άρθρου: Παντελής Μαμάκος 

http://toperiodikomou.gr

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ