Σχολικός εκφοβισμός

Το πρόβληµα της σχολικής βίας και του εκφοβισµού παρατηρείται όλο και περισσότερο στις σύγχρονες κοινωνίες µε σοβαρές επιπτώσεις για την ψυχοσυναισθηµατική ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου αλλά και για τη διαδικασία της µάθησης. Οι έννοιες »σχολικός εκφοβισµός» και »βία» µπορούν να γίνουν κατανοητά ως ένα πεδίο «αντικοινωνικών» συµπεριφορών στο χώρο του σχολείου και µορφές κακοποίησης, κυµαινόµενων από την αντίθεση, τη διαφορετικότητα και τον εκφοβισµό µέχρι τις βίαιες επιθέσεις.

Στην Ελλάδα του φαινόµενο του σχολικού εκφοβισµού έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις και σύµφωνα µε ερευνητικά δεδοµένα τουλάχιστον 10%-15% των µαθητών είναι θύµατα συστηµατικής βίας από συµµαθητές τους, ενώ το 5% παραδέχονται ότι ασκούν βία (µε συντριπτική πλειοψηφία των αγοριών στην άσκηση σωµατικής βίας σε σύγκριση µε τα κορίτσια που επιδίδονται περισσότερο στον κοινωνικό εκφοβισµό). Παράλληλα, ένας µεγάλος αριθµός του µαθητικού πληθυσµού φαίνεται να αποτελεί τους µάρτυρες στα περιστατικά σχολικού εκφοβισµού.

Ο σχολικός εκφοβισµός έχει επικρατήσει µε τον αγγλικό όρο ‘bullying’ µιας και στην Ελληνική γλώσσα και βάσει ελληνικής βιβλιογραφίας αποδίδεται µε διάφορες ονοµασίες όπως «εκφοβισµός /θυµατοποίηση», «Σχολικός εκφοβισµός», «σχολική επιθετικότητα», «κακοποίηση συνοµηλίκου», «άσκηση βίας από µαθητή σε µαθητή», «κάνω το µάγκα», «ταλαιπωρώ», «µειώνω», «είδος επιθετικής συµπεριφοράς», «αντικοινωνική συµπεριφορά», «αντικοινωνική-επιθετική συµπεριφορά µεταξύ µαθητών στο χώρο του σχολείου».

Ο σχολικός εκφοβισµός αποτελεί ένα οµαδικό φαινόµενο, εφόσον δεν αφορά µόνο το/τους µαθητή/ές που εκφοβίζουν και εκείνον/ους που εκφοβίζονται αλλά και όσους τυγχάνει να είναι παρόντες σε αυτά τα περιστατικά, δηλαδή τους παρατηρητές, ή ακόµα και αυτούς που δεν είναι παρόντες αλλά γνωρίζουν ότι συµβαίνουν αυτά τα επαναλαµβανόµενα περιστατικά αρνητικών πράξεων, οι οποίοι µπορεί να είναι µαθητές αλλά και ενήλικες, όπως εκπαιδευτικοί ή άλλοι εργαζόµενοι στη σχολική µονάδα ή ακόµα και γονείς. Έτσι προσδιορίζεται ότι στο φαινόµενο του bullying εµπλέκονται πολλά µέρη, όπως:

• Ο θύτης (ο µαθητής ή οµάδα µαθητών που ασκεί εκφοβισµό)
• Το θύµα (ο µαθητής που δέχεται εκφοβισµό)
• Τα παιδιά θεατές
• Οι εκπαιδευτικοί ή άλλο προσωπικό της σχολικής µονάδας
• Οι γονείς

Βάσει ερευνητικών µελετών ως συνηθέστεροι χώροι διάπραξης περιστατικών σχολικής βίας, αναφέρονται οι εξής:
• Η τάξη
• Η αυλή του σχολείου
• Το γήπεδο
• Οι τουαλέτες
• Στο δρόµο προς και από το σχολείο

Οι πιο συχνές µορφές του εκφοβισµού

Συναισθηµατικός

Πρόκειται κυρίως για έµµεση µορφή εκφοβισµού. Ο συναισθηµατικός εκβιασµός περιλαµβάνει απειλές, εκβιασµούς, διάδοση κακοηθών και ψευδών φηµών, υβριστικές ή περιπαικτικές εκφράσεις για τη φυλή, την εθνικότητα, τη θρησκεία, την ταυτότητα αναπηρίας, τη σεξουαλική ταυτότητα του θύµατος, επιδιωκόµενη αποµάκρυνση των φίλων, αποµόνωση ή και άσκηση πίεσης από τους συµµαθητές.

Ψυχολογικός

Πρόκειται για έµµεση µορφή εκφοβισµού, όπου τα θύµατα βιώνουν εσκεµµένα σε µεγάλη συχνότητα αποκλεισµό από κοινωνικές ή/και οµαδικές δραστηριότητες, κοινωνική αποµόνωση ή αποκλεισµό από το παιχνίδι στα διαλείµµατα. Όπως και στον συναισθηµατικό εκβιασµό και εδώ τα θύµατα µπορεί να είναι αποδέκτες δυσφήµησης και κακοπροαίρετων
κουτσοµπολιών ή επεισοδίων µε στόχο τη γελοιοποίησή τους.

Λεκτικός

Πρόκειται για άµεση µορφή εκφοβισµού, ο οποίος περιλαµβάνει τη χρησιµοποίηση υβριστικών ή περιπαικτικών εκφράσεων, χρήση παρατσουκλιών, πειραγµάτων, απειλών, εκβιασµών, αγενών σχολίων και ειρωνείας ή και άλλου είδους κοροϊδευτικών και σαρκαστικών εκφράσεων που απευθύνονται σκόπιµα από κάποιο άτοµο ή οµάδα ατόµων σε κάποιο άλλο, προκειµένου να τον πληγώσουν. ∆εδοµένου ότι αναφέρεται σε διάπραξη προφορικών επιθέσεων είναι
δύσκολο να διευθετηθεί, ακόµα και όταν γίνεται αναφορά στους εκπαιδευτικούς ή και σε άλλους ενήλικες, εφόσον αυτοί που τον ασκούν πάντα το αρνούνται, και ειδικά στις περιπτώσεις που δεν υπάρχουν χειροπιαστές αποδείξεις και
µαρτυρίες από τους παρευρισκόµενους µάρτυρες.

Σωµατικός

Ο σωµατικός εκφοβισµός αποτελεί την πιο άµεση µορφή εκδήλωσης του φαινοµένου. Αφορά την άσκηση φυσικής βίας, χτυπήµατα, τσιµπήµατα, δαγκωνιές, σπρωξίµατα, τρικλοποδιές, γρονθοκοπήµατα, την καταστροφή ή την κλοπή προσωπικής περιουσίας. Τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια αποτελούν αποδέκτες σωµατικής βίας. Αυτή η µορφή
εκφοβισµού συνδέεται άµεσα µε τη µυϊκή δύναµη ή τη σωµατική διάπλαση του ‘εκφοβιστή’ . Για το λόγο αυτό, συχνά εκδηλώνεται από µεγαλύτερης ηλικίας µαθητές σε µαθητές µικρότερων τάξεων, µε σπρωξίµατα στους
διαδρόµους και τις σκάλες του σχολείου, εγκλεισµούς σε τουαλέτες και αποθηκευτικούς χώρους ή µε την άσκηση πίεσης προκειµένου τα θύµατα να κάνουν κάτι παρά τη θέλησή τους. 

Κοινωνικός

Ο κοινωνικός εκφοβισµός αφορά το σκόπιµο αποκλεισµό των µαθητών από κοινωνικές δραστηριότητες ή µε την άσκηση επιρροής στην οµάδα των συνοµηλίκων ώστε να αισθανθούν αντιπάθεια για το θύµα, προκειµένου να υποδαυλίζεται συστηµατικά η αυτοεκτίµηση του θύµατος και µπορεί να είναι άµεσος ή έµµεσος. Άµεσα εκδηλώνεται µε το συστηµατικό αποκλεισµό, αποµόνωση και αδιαφορία απέναντι στο θύµα. Έµµεσα εκδηλώνεται µε ‘σιωπηλό’ αποκλεισµό ο οποίος γίνεται αντιληπτός από το θύµα µόνο όταν επιχειρήσει να συµµετέχει στη συγκεκριµένη οµάδα. 

Σεξουαλικός

Πρόκειται για µια µορφή σεξουαλικής παρενόχλησης, η οποία αφορά αγόρια και κορίτσια και εκδηλώνεται µε υβριστικά σχόλια ή πειράγµατα σεξουαλικού περιεχοµένου, ανήθικες χειρονοµίες, ανεπιθύµητα αγγίγµατα ή δηµοσιοποίηση περιπαιχτικών σεξουαλικών σκίτσων µέχρι και σοβαρών σεξουαλικών επιθέσεων. 

Τρόποι Αντιμετώπισης

Οικογένεια Θύματος 

  • Να μιλάτε καθημερινά με το παιδί σας, να το ρωτάτε για το πώς πέρασε στο σχολείο, να συζητάτε μαζί του. Τα παιδιά συνήθως ντρέπονται και κρατούν τον εκφοβισμό κρυφό από τους ενήλικες. Πείτε στο παιδί ότι έπραξε σωστά που σας μίλησε κι ότι πρέπει πάντα να σας αναφέρει ό,τι συμβαίνει.
  • Παρατηρείστε αν το παιδί σας δείχνει ότι έχει πέσει θύμα. Μην το αμελήσετε, μην πείτε ‘δε βαριέσαι, παιδιά είναι΄, ή ΄δε παθαίνει τίποτα, ας γίνει σκληρός’.
  • Σημειώστε όσες περισσότερες λεπτομέρειες γίνεται, από τα περιστατικά, ώστε να κάνετε αναφορά με στοιχεία.
  • Τονίστε στο παιδί ότι δε φταίει αυτό, δεν έχει κάτι κακό. Τονώστε του την αυτοπεποίθηση και διδάξτε του να επαινεί τον εαυτό του.
  • Διδάξτε του να στέκεται όρθιο με αυτοπεποίθηση, να κοιτά στα μάτια, να λέει δυνατά ‘ΣΤΑΜΑΤΑ’ ή ‘ΠΑΡΑΤΑ ΜΕ’ και να φεύγει.
  •  Αναφέρετε συγκεκριμένα περιστατικά, στο δάσκαλο. Ανάλογα με το αν θα υπάρξει αλλαγή, μιλήστε στο διευθυντή ή τις αρμόδιες Διευθύνσεις Εκπαίδευσης. Κινητοποιείστε κι άλλους γονείς να διαμαρτυρηθούν, συνεργαστείτε ενεργά μαζί τους και εμπλακείτε στη σχολική ζωή των παιδιών σας υποστηρικτικά.
  • Αν το παιδί χρειαστεί, ζητήστε ψυχολογική στήριξη από κατάλληλο επαγγελματία.
  • Συμβουλεύστε το παιδί σας να προσέχει σε ποιόν δίνει τον αριθμό του κινητού του τηλεφώνου.
  • Αν το παιδί επίμονα αρνείται να πάει σχολείο, επειδή φοβάται, μη το απειλήσετε ή το πιέσετε. Αυτό απλώς θα επιδεινώσει την ψυχική του φόρτιση. Ζητήστε δικαιολογητικά από κάποιον γιατρό που καταλαβαίνει το πρόβλημα, καθώς αναζητείτε στήριξη για το παιδί, ή μελετάτε την περίπτωση αλλαγής σχολείου.
  • Αν δεν αλλάζει η κατάσταση, αλλάξτε σχολείο! Στο νέο σχολείο, ρωτήστε αν υπάρχουν εκεί εκφοβιστές και πώς αντιμετωπίζει το σχολείο το φαινόμενο αυτό.
  • Αν μάθετε μέσω του παιδιού σας, ότι κάποιο άλλο παιδί θυματοποιείται, συζητείστε το στο σχολείο. Το άλλο παιδί μπορεί να μην έχει πει τίποτε, να μην έχει επαρκή υποστήριξη από το σπίτι του και βοηθάτε ολόκληρη την τάξη με το ενδιαφέρον σας.

 

Οικογένεια δράστη 

  • Σταματήστε το παιδί αμέσως μόλις παρατηρήσετε επιθετική συμπεριφορά του παιδιού σας προς άλλα παιδιά. Εφαρμόστε σταθερά όρια και ποινές με συνέπεια.
  • Συζητείστε μαζί του για το τι μπορεί να του συμβαίνει- μήπως το απασχολεί ή στεναχωρεί κάτι. Εξηγείστε του ότι η συμπεριφορά αυτή είναι απαράδεκτη και ότι το αντίκτυπο στα άλλα παιδιά είναι πολύ βαρύ.
  • Διδάξτε στο παιδί σας τεχνικές χαλάρωσης και τρόπους επίλυσης συγκρούσεων, χωρίς βία. Πώς να λένε όχι και πώς να ζητούν αυτό που θέλουν με ευγενικό τρόπο.
  • Αν το παιδί εκφοβίζει επίμονα και καταναγκαστικά, ίσως είναι χρήσιμη η ψυχοθεραπευτική βοήθεια, ενώ αν πάσχει από σύνδρομο υπερκινητικότητας, η συνδρομή του παιδιάτρου θα βοηθήσει.

Εκπαιδευτικοί

  • Ο εκφοβισμός είναι πρόβλημα σχολικής πειθαρχίας. Οι εκπαιδευτικοί έχουν ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών και τη δημιουργία πολιτισμένου κλίματος στο σχολείο.
  • Διδάξτε τα παιδιά να σέβονται τις διαφορές μεταξύ τους. Διδάξτε στα παιδιά τεχνικές διεκδικητικότητας και ενίσχυσης αυτοπεποίθησης.
  • Διδάξτε σε όλα τα παιδιά ότι οι άπραγοι παρατηρητές δεν είναι αθώοι.
  • Κανείς δεν πρέπει να ανέχεται τον εκφοβισμό, αλλά να τον αναφέρουν.
  • Μιλήστε με το παιδί-θύμα ιδιαιτέρως, καθώς και στα υπόλοιπα παιδιά ξεχωριστά για να μάθετε αν παρόμοια περιστατικά έχουν ξανασυμβεί. Κρατήστε σημειώσεις. Καθησυχάστε το παιδί-θύμα ότι δε φταίει εκείνο κι ότι θα αντιμετωπισθεί.
  • Μιλήστε στο παιδί-θύτη ιδιαιτέρως για τη συμπεριφορά του, τις συνέπειες και τις κυρώσεις που θα έχει αν συνεχίσει. Μην πιστεύετε ψευτοδικαιολογίες, ότι απλά παίζαμε και γελάγαμε. Αν ήταν παιχνίδι θα διασκέδαζαν και γέλαγαν όλοι.
  • Ενημερώστε τους γονείς του θύτη.
  •  Επιτηρείτε για περιστατικά εκφοβισμού στα διαλείμματα, στις αυλές, στις εκδρομές. Αν το παιδί-θύμα είναι απομονωμένο, σκεφτείτε με ποια άλλα παιδιά θα ταίριαζε και μιλήστε σε αυτά για να κάνουν παρέα.
  • Να είστε συνεπείς και δίκαιοι στις παραβάσεις κανόνων συμπεριφοράς.

 

toperiodikomou.gr 

 

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ